Natuurinclusief zonnepark met lokale participatie

In Assen-Zuid zijn ze bezig met een zonnepark van de toekomst; een energietuin. Dit wordt straks niet alleen de plek om duurzame energie op te wekken maar ook om te picknicken tussen de fruitbomen en te leren over de natuur.

Ten zuiden van Assen licht een gebied van ongeveer 50 hectare dat bestemd is om een bedrijventerrein te worden, maar dit plan is deels voor langere tijd opgeschort. De gemeente Assen had in eerste instantie een plan en ontwerp gemaakt voor een industrieel zonnepark maar heeft uiteindelijk besloten om het gebied geheel coöperatief te ontwikkelen. Op initiatief van de gemeente werkt Energiecoöperatie Duurzaam Assen nu samen met Bronnen VanOns, ENGIE, de Natuur en Milieufederatie Drenthe en Wageningen University & Research aan een van de eerste drie energietuinen in Nederland.

Het doel is om de duurzame energie opwek voor 6000 huishoudens te combineren met een variatie aan beplanting, wandelroutes, picknickplekken, uitzichtpunten en educatie. Samen met de omwonenden wordt de tuin vormgegeven zodat deze goed aansluit op hun wensen en behoeftes. De '4x lokaal' participatie aanpak van de Energiecoöperatie Duurzaam Assen speelt hierbij een belangrijke rol. Ten eerste is er sprake van proces- en omgevingsparticipatie omdat bewoners zeggenschap hebben over de de locatie van grootschalige opwek, de inpassing in de landschap en natuur en het opzetten van het uitvoeringsplan. Bovendien kunnen omwonenden actief deelnemen aan ontwerpsessies en ideeën aandragen over het gebruik van de energietuin. Ten tweede wordt de opgewekte energie 100% lokaal geconsumeerd voor een eerlijke prijs waarbij sommige klantgroepen (bijv. mensen met een zeer smalle beurs) korting krijgen. Ten derde is er sprake van lokaal eigendom omdat Assenaren via de coöperatie risicodragend (mede-)eigenaar zijn van de zonneprojecten. Tot slot heeft coöperatie Duurzaam Assen een maatschappelijke impact door te werken met lokale en regionale bedrijven, werkgelegenheid te bieden voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, ruimte te creëren voor recreatie, educatie en natuur en bij te dragen aan de beleidsdoelstellingen van de gemeente Assen.

Voordat het park ontworpen werd is er onderzoek gedaan naar de ecologie in het gebied en zijn de wensen van omwonenden, partners en de gemeente in kaart gebracht. Zo werd duidelijk dat deze energietuin een voorbeeldproject moest worden, waar ruimte is voor fauna, recreatie en educatie. Daarbij moest het een park worden zonder hekwerk en beperkte zichthinder. Op basis hiervan zijn de volgende ontwerpprincipes opgesteld waar het ontwerp aan moet voldoen: (1) variatie in opstelling (dynamiek van het mozaïek), (2) verschillende percelen worden anders ingevuld, de zogenoemde kamers, (3) sterke groenstructuur, houtwallen en lanen, (4) verbindingen, recreatie en educatie, (5) beleving en zichtbaarheid vanaf weg en spoor, (6) vrij toegankelijk op paden voor wandelaars en fietsen en (7) kans voor aanvullende recreatie.

De principes zijn verwerkt in het uiteindelijk ontwerp. Zo zijn er zeven kamers ontstaan met verschillende thema’s, zoals voedselbosrand, bodemleven en bestuivers en vlinders. Vanwege een gebrek aan netcapaciteit kan de energietuin op dit moment helaas nog niet gerealiseerd worden. Wel is er inmiddels een toezegging gedaan over de netaansluiting; in 2023 kan de bouw van start. Vanwege minder hekwerken, minder onderhoud, de inzet van vrijwilligers en een ontwerp dat weinig onderhoud vereist zal de coöperatieve energietuin net zoveel kosten dan het oorspronkelijke industriële ontwerp van de gemeente. In Assen-Zuid laten ze dus zien dat natuurinclusief en coöperatief ontwikkelen niet duurder hoeft te zijn.


Op 31 maart 2021 organiseerden we een kennissessie met Tom Verloop (Energiecoöperatie Duurzaam Assen) over de energietuin Assen-Zuid.